Ny vitskap = nye drama: teater som (for)varslar 

Etyde til Fridomens Vegar, premiere på Det Norske Teatret (8.10.2016)
 
av Tore Vagn Lid

img_0272

Eg har lenge kjend på at teater, som er så god på dei klassiske drama, ikkje er like bra når det gjeld å handtere dei drama som vi står midt i, eller kanskje endå viktigare, som no er i ferd med å bli morgondagens drama. Grunnen er enkel nok; på klassisk distanse vert ting tydelegare, årsakar trer klårare fram og det er langt enklare å skilje klokt og uklokt, rett frå galt. Men er det likevel mogleg å tenkje seg teateret som (for)varslar? Er det meiningsfylt å gje seg i kast med eksperimentet det er å freiste føre-gripe noko, ikkje heilt ulik den seismogafen som ligg på havbotn for å varsel om små skjelv på veg til å bli større? «Fridomens Vegar» er motivert av ein slik tanke. Derfor søker framsyninga etter menneskelege drama tett på oss, men likevel der ein kanskje minst skulle vente å finne dei; i jobbuntervjuets strategiske kampsoner der det gjeld å vere og samstundes ikkje vere seg sjølv; i dei talrike psykologiske testene som fortel oss kven vi eigentleg er (men dermed og kva vi aldri kan bli) eller i møte med ein ny genetiksk revolusjon som lovar stadig meir treffsikkert innsyn i kva vi frå naturens side er koda- og ikkje koda for.
Så kvar går vi vidare, kvar fører no desse Fridomens Vegar?
Verda over, på trygg avstand til det meste som har med teater å gjere, diskuterer i skrivande stud framstegs-optimistar mot meir pessimistiske stemmer; der nokre – i den svimlende vitskaplege og teknologisk utviklinga – ser endelause moglegheiter til forbetring og lukke for oss alle, ser andre etiske avgrunner og dystre spådommar: Kor opplyst er eigentleg opplysninga? For kven lyser den opp, og kvar ligg det blindsoner?
Kartlegging, testing, kvalitetssikring, rapportering, forsikring, forklaring og forutsigbarheit, står alle under framsteget, rasjonaliteten og opplysninga si stjerne. Men kva og kven ligg att på vegen, og i kva grad er dette prisen vi må ofre for å komme oss kollektivt framover mot betre tider?
«Morgondagen kjenner ingen», seier ein klisje. Og som med alt som har med framtid å gjere er det meste usikkert. Det som likevel er sikkert, er at ny vitskap, nye innsiktar, alltid har- og alltid vil produsere nye dilemma, nye konfliktar, nye drama. Og det er desse små skjelva – på godt og vondt – Fridomens Vegar kanskje kan varsle om.